Klossen

Adriaen Collaert, Klossen. 1578-1582
Twee ronde lijsten (zie afbeelding in hoge resolutie; hier alleen het linker deel weergegeven) met lentelandschappen en voorjaarstaferelen. Links mei, de maand van de liefde. Op de voorgrond wordt muziek gespeeld, gedanst en gegeten. Er zijn overal paren te zien die samen rondwandelen of spelletjes spelen. Middenboven het sterrenbeeld Tweelingen. Rechts juni, de scheermaand. Centraal staat het wassen en scheren van de schapen en het sorteren van hun wol. Middenboven het sterrenbeeld Kreeft. De prent is deel van een serie over de twaalf maanden.
Ongeveer in het midden van de afbeelding van Maivs (= mei) is een klosbaam zichtbaar.
Gravure van Adriaen Collaert (ca. 1560 - 1618), naar een ontwerp van Hans Bol (1534 - 1593) en uitgegeven door Hans van Luyck.
Gravure op papier (onversneden blad). Plaatrand 145 x 304 mm
Let op
De voorafgaande afbeelding is een spiegelbeeld van deze gravure.
Rijksmuseum (RP-P-1886-A-10358). Verworven op 20 april 1886.
Bron: Do Smit
Literatuur
• The Collaert dynasty, p. 49; p. 53 (afb.), cat.nr. 1330; 1331
Lees volledige artikel
Adriaen van Ostade, Klossen
Vertier bij een herberg van Adriaen van Ostade (1610 - 1685) uit 1677. (De vierkante klosbaan bevindt zich linksonder in de afbeelding.)
Bezoekers van de herberg zitten buiten en doen zich te goed aan drank en eten. Onder een afdak vermaken twee mannen zich bij een ‘schuiftafel’, een grote sjoelbak. Links op de voorgrond is het uiteinde te zien van een klosbaan of beugelbaan. Op basis van deze schets maakte Van Ostade in ca. 1677 een kleurentekening in waterverf én een schilderij in olieverf.
Pen in bruin, penseel in grijs en bruin, zwart krijt, doorgegriffeld. 25,2x37,6 cm
Zie de voorafgaande afbeelding voor een toelichting op het klossen.
Rijksmuseum, Amsterdam (RP-T-1886-A-621). Aankoop 1886 met steun van de Vereniging Rembrandt.
Bron: Dirk Spijker, Robin Bargmann
Lees volledige artikel
Bastiaen Stopendael, Klossen
Gezicht op Paleis Het Loo in vogelvlucht.
Generale Afbeelding vant Lust-Huys en Hof van sijn Koninklijke Majestijt van Groot Brittanie op t' Loo (titel op object)
Gezicht op Paleis Het Loo te Apeldoorn in vogelvlucht perspectief. Rondom en achter het paleis de tuinen. Links het Oude Loo. Onderaan in de marge een legenda A-U. Renvooiletter G = Closbaen (links onderin)
Ets op papier. Plaatrand 382 x 487 mm. Vervaardigd door prentmaker Bastiaen Stopendael (1636 1707), naar een eigen tekening, en uitgegeven door de cartograaf Gerard Valck (Amsterdam 1652 - Amsterdam 1726). Verlener van privilege: Staten van Holland en West-Friesland
Rijksmuseum, Amsterdam (RP-P-1905-260)
Literatuur
• Louis Spirinx to M. Suys, p. 132, cat.nr. 23
Bron: NGA Early Golf, Do Smit
Lees volledige artikel
Beugelen, Klossen (...?), Houten bal

Houten beugelbal (waarschijnlijk) uit de 19e eeuw. De bal is gemerkt met de naam van de gebruiker: 'Kool'.
Datering: negentiende eeuw
Opmerking
Het is niet zeker dat deze bal gebruikt is om te beugelen. De Nederlandse Beugelbond herkent deze niet als spelmateriaal.
Bron: Zaans Museum, Honig Breethuis (voorheen Zaanlandse Oudheidkundige Verzameling) ZOV-01540 (schenking van de heer C, Gorter).
Lees volledige artikel
Hier Klossense, Klossen of 'Kolven door den beugel', kolom 3 rij 6

Afbeelding 'Hier Klossense'. Zie ook in dit album 'Kolven door den beugel', 1782 - 1793. Datering van deze centsprent is onbekend.Let op: In kolom 2 rij 8 zien we Kolven aen Staeken
Bron: Do Smit
Lees volledige artikel
J. Ratelband en J. Bouwer, Centsprent, Klossen of 'Kolven door den beugel', kolom 3 rij 1. 1782-1793
Blad met 48 voorstellingen van kinderspelen, zoals hoepelen, hinkelen en touwtjespringen. Onder elke afbeelding een onderschrift. Genummerd rechtsboven: 5.
Anonieme prentmaker; te Amsterdam uitgegeven door De erven de weduwe J. Ratelband en J. Bouwer (vermeld op object). Datering ca. 1782 - ca. 1793
Tekst bovenaan het vel
Het aangename Kinder-spel / Behaagt de Jonge Jeugd zeer wel (titel op object).
Tekst onder afbeelding
Deese Kolven door de Ring
Houtsnede gekleurd in blauw, geel en oranje; tekst in boekdruk. Blad 395 x 295 mm
Rijksmuseum (RP-P-OB-84.269). Verworven in 1881.
Bron: Do Smit
Literatuur
• De volks- en kinderprent in de Nederlanden van de 15e tot de 20e eeuw, p. 268, cat.nr. 5
• Frederik Muller, De Nederlandsche geschiedenis in platen : beredeneerde beschrijving van Nederlandsche historieplaten, zinneprenten en historische kaarten, 4 delen, F. Muller, Amsterdam 1863-1882, dl. II (jaren 1702 tot 1795), p. 179, nr. 3981/5.
Lees volledige artikel
J. van Call sr, Klossen

Klosbaan bij Paleis 't Loo te Apeldoorn, vervaardigd door J. van Call sr. (...?) en uitgegeven door Pieter Schenk I (1661 - 1713). Datering; 1688 - 1700.Er bestaat een vergelijkbare gravure van Romeyn de Hooghe, ook in dit webmuseum.
Rond 1700 is bij Paleis 't Loo een 'boulegrin' (vgl. bowling green) te vinden, waar sprake is van balspelen als klos, beugelen en boule.
Gravure. Afbeelding 113 x 155 mm, op blad 194 x 250 mm. Drukplaat 130 x 260 mm
Bron: Geert & Sara Nijs, www.geldersarchief.nl
Literatuur
• Games for Kings & Commoners, Part Two, p. 92. 2014. ISBN 978-2-9540069-2-5 ([email protected])
Lees volledige artikel
Jan Steen, Beugelen, 'Kolven door den beugel', Klossen

Schepel en bal, te gebruiken voor het 'colven door den beugel' of voor het klosspel. Zie ook in het tijdvak 1700 - 1885 in het album Kinderprenten, volksprenten, centsprenten de afbeeldingen Hier klossense en Deze kolven door de ring.
Schilderij Im Wirthausgarten van Jan Steen (1626 - 1679). Olieverf op eiken paneel. 57 x 49,5 cm
Staatliche Kunsthalle, Karlsruhe (inv.nr 260)
Lees volledige artikel
Klossen
Klosbaan met drie spelers.
Afbeelding uit deel IV van het boek 'Ons voorgeslacht in zijn dagelijks leven' van W.J. Hofdijk uit 1862.
De vrij kleine klosbanen van ongeveer 10 tot 12 meter lang, waren onder andere populair bij de graven van Holland. Met een poort of ring aan het einde van de baan werd klossen altijd gezien als een vroeg soort beugelspel op een kortere baan. De houten bal werd oorspronkelijk met de hand gespeeld en later wel met een stok. Dan is men dus zo'n beetje aan het 'kolven door den beugel'. Werd de bal door de beugel geworpen, dan leverde dat 2 punten op; de bal tegen de beugel 1 punt. Degene die het eerst 12 punten verzameld heeft, is winnaar (vergl. kolfspel).
Er bestaat ook een vorm die 'bollen' wordt genoemd en ook sterk aan beugelen doet denken. In Zeeland is sprake van een bol-in-beugel-spel. In het zuiden kan bollen worden geschaard onder Jeu de Passe. Het werpspel krul- of gaaibollen, gespeeld met niet geheel ronde ballen, kan worden beschouwd als broer en zus van het 'bollen' (vgl. bowls).Dit webmuseum bevat ook een afbeelding in spiegelbeeld.Bron: Dirk Spijker, Cees van Woerden
Lees volledige artikel
Klossen, Klosbaan
Klossen, Klosbaan
Bron: archief Steven J.H. van Hengel

Download
Tekst in Portable Document Format (zie bijlage; pdf, 392 KB)
Lees volledige artikel
Nicolaes de Bruyn, Klossen
De Verloren Zoon, gegraveerd door Nicolaes de Bruyn (1565 - 1652) naar een ontwerp van Jacob Maertensz. Savery (ca. 1565 - 1603)
De verloren zoon zit tussen de varkens terwijl de adel zich amuseert met verschillende spelen in een kasteeltuin. Let op de klosbaan.
Kopergravure. Plaatrand 409 x 532 mm
Museum Plantin Moretus (PK.OP.18234 | IV/B.298)
Bron: NGA Early Golf
Lees volledige artikel
Romeyn de Hooghe, Klossen
Gravure, vergelijkbaar met de klosbaan van J. van Gall sr. Deze is echter vervaardigd door Romeyn de Hooghe (Amsterdam 1645 - 1708 Haarlem)
Bovenaan de afbeelding: BOULEGRIN met des KONINGS THUYS. Vergelijk: Boulegrin = Bowling Green!
Onder de prent zijn enkele verwijscijfers vermeld:
1 - Met Boulegrin
2 - Weg na s Konings buyten
3 - Barriere grillee
4 - s Konings Fonteyne
5 - Rond gaende Terras van 't groote Park
6 - Fonteyn van Venus
7 - Park der nanen (...?)
8 - het Hof
9 - het Doolhof, is het Buytenhof
Rijksmuseum, Amsterdam
Bron: Stichting NGA Early Golf
Lees volledige artikel