Spelregels en gedragsregels in de negentiende eeuw

Het spelen om punten, zoals wij dat tegenwoordig doen, is in 1882 te Gouda ontstaan. Voor deze tijd, en buiten Gouda zeker ook na deze tijd, werd er veelal 'om streepjes' gekolfd. Dit gebeurde op twee verschillende manieren:

1. De speler wiens (wier) bal bij de puntenklap het verst in het speelveld kwam kreeg een streepje achter zijn naam, bijvoorbeeld op een lei. De speler die het eerst vijf streepjes had verzameld was winnaar. Dit was de meest gebruikte vorm van puntentelling.

2. Maar het kwam ook voor dat de speler die het minst ver was geëindigd een streepje kreeg. In dit geval was de speler die het eerst vijf streepjes had verworven de verliezer van de partij.

Er zijn nog circa tien oude reglementen bekend, onder andere van Amsterdamse Collegiën uit 1799 en 1805 (uit het archief van M.D. Kalker), maar de betekenis van deze reglementen is nog deels onbegrepen.