Sjablonen voor colfballen (6)
Sjablonen voor colfballen, ontworpen door Izaäk de Haan, kaatsballenmaker te Peins (Friesland) in opdracht van Steven J.H. van Hengel.
Van Izaäk de Haan vonden we terug in het volgende artikel:
Kaatsballen maken in Fryslân
Laten we beginnen in het begin van de 20e eeuw, omdat hier ook ongeveer de Goirlese periode eindigt.
In Witmarsum woonde een schoenmaker die, in perioden dat hij het wat minder druk had, prachtige kaatsballen maakte. De ballen die hij maakte dienden als voorbeeld voor de kaatsballen die Izaak de Haan uit Peins later maakte en ze kregen in de volksmond de naam van de maker: Meter bal. Een Meter bal stond voor kwaliteit en werd gemaakt door Wopke Meter.
Een voorganger van de Meter bal was de Bozumer bal (gemaakt door Japik Sjoks) en na Meter kwam de Riedster bal (gemaakt door Rijpma, schoenmaker te Ried).
De Meter bal kenmerkte zich, evenals de Bozumer bal, doordat het een relatief kleine bal was en keihard. Latere ballenmakers waren niet in staat om zo'n kleine bal op het juiste gewicht te krijgen en daardoor werden er door Yntema uit Leeuwarden, Rijpma uit Ried en Leigt uit Franeker grotere ballen gemaakt.
Zoals gezegd, gebruikte Izaak de Haan uit Peins de Meter bal als voorbeeld en hij slaagde er met de leerkenner Spahr v/d Hoek uit Drachten in om het juiste leer te vinden, dat zich zodanig liet bewerken, dat het wel op voldoende gewicht was te krijgen, terwijl de bal toch klein was (diameter 37 mm) Deze bal kreeg de naam: De Haan bal
Het leer dat de Haan gebruikte kwam uit de toenmalige Kongo en was van een kruising schaap/berggeit. Het was erg dun leer (bijna doorzichtig) en kon vergeleken worden met de lederen trommelvellen die men in de jaren 50/60 van de vorige eeuw nog gebruikte.
Willem de Haan heeft het ballenmaken geleerd van zijn vader Izaak en heeft, in tegenstelling tot zijn vader, dit nooit als beroep of nevenberoep uitgeoefend. Puur hobbymatig heeft hij er meer dan veertig jaar op los geëxperimenteerd en aldoende is dit handwerk voor hem een soort van passie of uitdaging geworden.
Na de periode Leigt (die voor de KNKB werkte) en De Haan (free-lance) passeerden er nog diverse ballenmakers de revue en in 2011 zijn er naast Willem de Haan nog twee ballenmakers; een Triemstra uit St.Jacobiparochie free-lance en dhr. Scheepvaart uit Makkum beroepsmatig (hoofdzakelijk voor de KNKB)
In tegenstelling met Goirle is er tussen de ballenmakers in Fryslân nooit enig contact geweest en van een balmakersgilde is al helemaal geen sprake.
Bron: Stichting NGA Early Golf, http://kaatsballen.webklik.nl/...
Download- Afbeelding in groter formaat (zie bijlage; pdf, 653 KB)