Simon Bening, Book of Hours - 1530

Miniatuur uit een brevier (= gebeden- of getijdenboek), toegeschreven aan Simon Bening uit Brugge. Omstreeks 1530.

De randillustratie maakt deel uit van de kalender van de maand september. In de ondermarge is deze voorzien van een afbeelding van knikkerende jongens (niet afgebeeld). Het afgebeelde kolfspel is te vinden op de rechterpagina.

De randillustratie linksonder is een van de weinige afbeeldingen van het middeleeuwse colfspel. Te zien zijn drie colvers, elk met een eigen colfstok en bal, die naar een kuiltje spelen. Eeuwen voor het ontstaan van het golfspel wist men dus al wat 'putten' was.

Wikipedia:

Het handschrift bestaat uit dertig perkamenten folia van 115 x 84 mm en het tekstblok is 85 bij 60 mm groot. De perkamenten folia zijn tussen twee bladen papier van 220 x 145 mm bevestigd. Naast de perkamenten folias zijn er 23 schutbladen in modern papier, 11 vooraan en 12 achteraan in het boek. De teksten zijn geschreven in het Latijn in een Gotisch schrift. Het handschrift werd in 1927 opnieuw ingebonden door de British Library. De voorgaande boekband uit fluweel en versierd met zilver en kristal was waarschijnlijk van Duitse makelij en te dateren omstreeks 1800.

Het boek bestaat uit folia die verwijderd werden uit een getijdenboek naar het gebruik van Rome, [1] dat verloren is gegaan. De folia zijn niet meer ingebonden in de oorspronkelijke volgorde. De meeste getijdenboeken hebben naast een kalender en de getijden van Onze Lieve Vrouw, een aantal andere getijden zoals de getijden van het Heilig Kruis en de getijden van de Heilige Geest. Over het algemeen vindt men in het boek na de kalender en de uittreksels uit de vier evangelies eerst de volledige Mariagetijden met de acht gebedsstonden. Vervolgens komen bijvoorbeeld de getijden van het Heilig kruis met zijn acht gebedsstonden en daarna de getijden van de Heilige geest weerom met zijn acht gebedsstonden. Daarna volgen de boetepsalmen en de litanie en vervolgens het officie van de doden. Het Golfbook begint met een afbeelding van de heilige Bonifatius van Lausanne (f1r) en bevat vervolgens de eerste twee folia van elk van de gebedsstonden uit de getijden van de Heilige Maagd Maria (ff. 2-17). Na de folia uit de getijden volgt de kalender (ff. 18-30).

Het handschrift bevat 21 volblad miniaturen, één met de Heilige Bonifatius, acht in de Mariagetijden en twaalf in de kalender. Elk van die volbladminiaturen is omlijst met een architectonisch kader versierd met medaillons en cameeën in grisaille of half-grisaille. Ook de tekstbladen zijn voorzien van een omlijsting van dezelfde aard. De tekst is verlucht met grote en kleine versierde initialen en met lijnvullers.

Het boek is vooral bekend om zijn kalender. Voor elke maand zijn twee tegenoverliggende bladzijden voorzien, met links, op de verso zijde, een volbladminiatuur die, zoals gebruikelijk, de activiteit van de maand voorstelt, hetzij het werk op het veld hetzij het vermaak van de adel. De volbladminiatuur is gevat in een architectonische lijst met in de bas de page de voorstelling van een of andere sport of volksvermaak. Op de rectozijde vindt men dan het kalenderblad in twee kolommen met in elke kolom het 'Gulden getal', de Zondagsletter en de naam van de te vieren heilige of de feestdag. Ook de tekst van het kalenderblad is omkadert met een architectonische lijst die aan de rechterzijde een medaillon met het dierenriemteken van de maand bevat en onderaan weerom een afbeelding van sport of spel. Het is in de margeversiering van folio 27 recto, de kalenderbladzijde voor september, dat we een soort golfspel kunnen zien waaraan het handschrift zijn naam ontleent.

De miniaturen van de kalender gaan terug op miniaturen uit andere getijdenboeken gemaakt door Simon Bening. De miniaturen voor de maanden januari, februari, maart, april, september, oktober en november zijn vergelijkbaar met die uit de kalender van het Montserrat Getijdenboek te München.[3] De boottocht in mei, het toernooi afgebeeld voor de maand juni, de jachtscène van juli en de oogst in augustus verwijzen naar het Hennessy-getijdenboek.[4] De traditionele slachting van een varken komt overeen met dezelfde afbeelding in het Da Costa getijdenboek.[5] Volgens een studie van M. Vansintjan[6] is de kwaliteit van de kalender niet zeer hoog en kan men veronderstellen dat hij door ateliermedewerkers werd gemaakt op basis van bestaande modellen. Bening zou zelf verantwoordelijk voor de overige figuratieve miniaturen.

Simon Bening (1483-1561) wordt gerekend tot de Vlaamse Renaissance.

Literatuur

• R. Bargmann, Serendipity of Early Golf van Robin Bargmann (2010) 21 en 24.

• C. van Woerden, Kolven, het plaisir om sig in dezelve te diverteren (2002) 7.

Details: