Pieter van Afferden, Tyrocinium linguae Latinae ex optimus quibusq - 1556

Tyrocinium linguae Latinae ex optimis quibusq, uitgegeven door drukker Jan de Laet in 1552 te Antwerpen. Deze uitgave is van 1556. Pieter van Afferden was van 1556 tot 1561 conrector van de Grote Latijnse School te Amsterdam, maar in de tijd dat hij zijn Tyrocinium schreef en Jan de Laet het uitgaf, was hij rector aan de Latijnse school te Harderwijk.

De spelen die in dit boekje worden behandeld zijn: klosspel, klootspel, kaatsspel ('Pila Palmaria', een voorloper van tennis), kolfspel en kaartspel.

In een afzonderlijk hoofdstuk wordt 200 jaar voor de eerste golfregels het spel 'nae den cuyl' beschreven. Te lezen is onder meer: 

- 'Haud mali lusi, sed fortuna non falet': 'Ick heb wel gespeelt, maer ten wil niet gelucken'.

- 'Qui aberrat a pilas, perdit ius feriendi': 'Die mist, verliest sinen slagh'.

- 'Tu ducis pilam': 'Ghy leyt den bal'.

- 'Quid tibi videtur is ictus?': 'Wat dunckt u van den slagh?'

- 'Amisi pilam e conspectu meo': 'Ick hebbe den bal verloren'.

- 'Pila non potest hinc longe abesse': 'De bal en can niet verre van hier zijn'.

- 'Ecam haud procul a te': 'Siet daer is den bal niet verre van u'.

- 'Non multum a scrobe absum': 'Ick en ben niet verre van den cuyl'.

- 'Pilam facile in scrobem propellam': 'Ick wil den bal lichtelijck in doen'.

- 'Desinamus, coepit me saterus huius ludi': 'Laet ons ophouden, ick ben dit spel moede'.

Literatuur:

Heeft yemant lust met bal, of met reket te spelen...? door Cees de Bondt. Hilversum, Verloren, 1993. ISBN 90 6550 379 X

Kolven, het plaisir om sig in dezelve te diverteren by C.A.M. (Cees) van Woerden, page 13. SPOU, Utrecht, 2002. ISBN 90-5479-051-2

Colf Kolf Golf, Early Golf - Vroeg Golf door Do Smit en Michiel Eijkman, p. 21. ISBN 978-90-78920-27-4, 2016