Kolf op de kaart en aan de gevel

De populariteit van kolf kan ook worden teruggevonden in talrijke verwijzingen in straatnamen en namen van herbergen. Ook in gevelstenen en op (verdwenen) luifels troffen we (vroeger) vele verwijzingen. Hieronder een inventarisatie.

Gevelstenen

Edam - Prostestants weeshuis, Grote Kerkstraat: colvende jongens (1561; zie onder Sier- en gebruiksvoorwerpen in tijdvak 1450-1700)

Delft - huis De Kolf, Oude Langedrijk 7, 1641 (zie onder Sier- en gebruiksvoorwerpen in tijdvak 1450-1700)

Hoorn - huis Groote Oost, hoek Schoolsteeg, ca 1610 (zie onder Sier- en gebruiksvoorwerpen in tijdvak 1450-1700)

Maar veel gevelstenen zijn verdwenen. Van de volgende panden is bekend dat zij vroeger een aan colf gerelateerde gevelsteen hadden:

Leuven (B) - Oude Markt 20: Huis 'Den Grooten Colff', later: 'Den Eyseren Colff'

Leuven - Naast het voorgaande pand: Huis 'Den Cleijnen Colff', ook genoemd 'Het Colffken

Middelburg - Markt 37: Huis 'De Gouden Kolf'

Middelburg - Vlasmarkt 24: Huis 'De Twee Gouden Kolven'

Veere - Markt 2, gebouwd ca 1600: Huis 'De Kolve'

Uithangborden, luifels

De bezoeker van een Haagse kolfbaan schreef op de muur:

'Men speelt hier kolf goedkoop, men zweet hier uit pleizier.

Daar 't balleteren doet de beurs en 't ligchaam zweten:

Ik ben zoo gek niet meer, noch koop geen zweet zoo dier.

Maar min, in matigheid, wijn, Trijn en lekker eten.'

Een kolfmaker aan het einde van de Zijlweg, bij de toenmalige Zijlpoort te Haarlem, voerde het volgende luifelschrift:

'Hier maakt men kolven, puik en eêl,

Kolft met pleizier, zonder krakeel,

Maakt een pintje of een vaan,

Maar laat de boer zijn rapen staan;

Al is de winter koud en fel,

Wij slaan de bal al evenwel.'

Uit: Het Derde Deel der Koddige en Ernstige Opschriften op Luyffens, Wagens, Glazen, &c., door Hieronymus Sweerts, 1682

Omstreeks 1800 op een luifel in de Kolfmakerssteeg te Leiden:

'Looft God bovenal,

Hier verkoopt men kolf en bal'

Uithangbord van herberg 'In den witten hond met den zwarten' met kolfbaan te Rotterdam in de 18e eeuw:

'Liefhebbers, hier hangt kolf en bal.

Hagendeveld van Rotterdammers al;

Die kolven wil, komt hier ter steê,

Brengt dukatons en ballen mee.'

De betekenis van het woord Hagendeveld hebben wij niet kunnen achterhalen.

Bron: Maandblad Golf, augustus 1942

Straatnamen

Breda - Kolfbaanstraat

Brielle - Kolfslop (thans 'Kaatsbaan')

Dordrecht - Kolfstraat (sinds ca 1400?)

Gouda - Kolfwetering

Leiden - Kolfmakerssteeg (sinds 1520)

Lopik - Kolfbaan

Naarden - Kolfbaan

Nieuwkoop - Kolfbaan

Vianen - Kolfbaanweg

Herbergen en uitspanningen

Brielle - De Kolf, aan het Kolfslop (thans Kaatsbaan)

Dordrecht - De Colf, aan de Kolfstraat (vóór 1406)

Ook voor 'malie' kennen we verwijzingen:

Amsterdam - Maliebaan

Breda - Speelhuislaan

Esslingen am Neckar, Duitsland - Maillestrasse

Genève, Zwitserland - Chemin de la Maille

's-Gravenhage - Malieveld, Maliestraat

Himmelkron, Duitsland - Baille-Maille-Allee

Leiden - Maliebaan

Londen (GB - Pall Mall

Utrecht - Maliebaan, Maliesingel, Maliestraat

Gezien de enorme populariteit van malie in Frankrijk moet het niet veel moeite kosten om aldaar straatnamen met verwijzingen naar dit spel te vinden.