Geoffrey of Monmouth. Ca. 1100-1155

Geoffrey of Monmouth (ca. 1100 - ca. 1155) is de auteur van de Latijnse geschriften 'Prophetiae Merlini', 'Vita Merlini' en 'Historia Regum Brittanniae' uit het tweede kwart van de twaalfde eeuw. Geoffrey op zijn beurt baseerde zijn Latijnse vertalingen weer op oude Welshe legenden, onder meer van Nennius of Nemnivus, wellicht ook Bede en Gilda, en zorgde op deze manier voor een brede bekendwording van deze legenden buiten het oorspronkelijke taalgebied.

Het is natuurlijk interessant te bezien of ook bij Geoffrey of Monmouth sprake is van een stok-met-bal-spel zoals bij Robert de Boron (çhoule) en Jacob van Maerlant (kolven).

In het boek 'Historia Regum Brittanniae' vinden we een soortgelijk tekstfragment als bij Robert de Boron en (later) Jacob van Maerlant (regel 279 tot en met 287 in de uitgave van Jacob Hammer):

'Qui cum in urbem quae Kaermirdin nunc dicitur venissent, invenerunt pueros et iuvenes utriusque sexus ante portam civitatis ludentes, accesseruntque ad ludum ut aspicerent cum ceteris explorantes quod quaerebant.

Interea lis oritur inter duos iuvenes, quorum unus Merlinus dicebatur, alter Dinabutius. Certantibus ergo illis dixit Dinabutius ad Merlinum: "Quid mecum, fatue, contendis? Non est aequa nobis nativitatis prosapia: ego enim ex regibus originem duxi, tu autem ignoras quis tibi pater sit."'

Deze versregels kunnen als volgt worden vertaald:

‘Toen zij aankwamen in de stad die nu Kaermirdin wordt genoemd, troffen zij jongens en jongeren aan van beide sexen die aan het spelen waren voor de stadspoort en ze zijn met de andere boodschappers tot het spel genaderd om te kijken wat ze zochten. Intussen ontstond er een strijd tussen twee jongeren, van wie de een Merlijn werd genoemd en de ander Dinabutius.

Terwijl ze zo aan het bakkeleien waren, heeft Dinabutius tegen Merlijn gezegd: "Wat motje van me, sufferd? Onze afkomst is niet gelijkwaardig, want ik stam af van koningen, terwijl jij niet eens weet wie je vader is."’

Uit dit tekstfragment blijkt duidelijk dat in 'Historia Regum Brittanniae' weliswaar sprake is van jongeren die een spel spelen en onderling ruzie maken, maar er zijn geen aanwijzingen dat dit spel een stok-met-balspel was. Het stok-met-bal-spel 'çoule' lijkt door Robert de Boron aan zijn Livre de Merlin toegevoegd en door Jacob van Maerlant als 'kolven' overgenomen. Ook in de tekstdelen voorgaand aan en volgend op het onderhavige tekstfragment komen de woorden 'bal' en 'slagstok' niet voor.

Op de hier gebruikte afbeelding zien we een tekstfragment uit de oorspronkelijke 'Historia Regum Brittanniae'

Bron: Do Smit, Sara & Geert Nijs

Literatuur

• Historia Regum Britanniae. A variant version edited from manuscripts, verzorgd door Jacob Hammer. Cambridge (Mass.) 1951