Frank Kaiser, St. Eloyen Gasthuis - 2005

In de Utrechtse Binnenstadskrant verscheen in maart 2006 een artikel van Frank Kaiser. Ook de tekeningen zijn door hem verzorgd.

Het artikel luidt:

Stadsgolf, klootschieten en colven

Kijk daar! Stadsgolf, klootschieten en colven.

Niets vermoedend loop ik op de Steenweg, schiet er een gifgroen golfballetje tussen mijn benen door. Een groep jongeren met golfsticks er hollend achteraan. "We zijn bezig met stadsgolf. In Hoog Catharijne zijn we begonnen." roept er een. Het is me duidelijk. Niks nieuws, vroeger gingen ze klootschieten en nu stadsgolven. Het eindigt allebei in een kroeg.
Klootschieten, ringrijden, kegelen, klotsen, colven, beugelen (colven door den beugel): spelen waar je nu bijna nooit meer van hoort. Van die oude volksspelen was klootschieten al lang uit de gratie. Je moest met een harde houten bal die verzwaard was door een zestal pillen lood, de kloot, een van te voren afgesproken afstand overbruggen. Je moest onderhands gooien, met je arm langs je lijf. Eerst nam je een aanloop van 'n meter of tien, je sprong op en gooide de kloot met een ferme zwaai zo ver mogelijk. Degene, of de ploeg, die met het minste aantal worpen de afgesproken afstand wist te overbruggen was de winnaar. Na de wedstrijd werd er dan goed gegeten en gedronken, want zo'n overwinning moest gevierd worden. Dat liep wel eens uit de hand en eindigde met een vechtpartij. Omdat het in de stad steeds drukker werd, veroorzaakte klootschieten overlast voor de voorbijgangers. Er kwamen verbodsbepalingen. Men klaagde over het lawaai. De meegenomen drank was vaak al tijdens het spel op. Het schieten met die zware kloot verliep niet in stilte. Eerst werd het in de buurt van kerken, kloosters en gasthuizen verboden. Op 17 mei 1763 kwam er een herhaald verbod: 'Tegen het werpen van klooten tot verhindering van de wandelaars.' Daarna mocht je vaak niet meer binnen de stad klootschieten en later werd het ook buiten de stad verboden.
Niet alleen klootschieten maar ook colven en kegelen werden minder op de openbare weg gespeeld. Als er in de straten gecolfd werd vloog er vaak een bal door een ruit, of kwam hard tegen een voetganger aan. Er werd veel geklaagd dat 'goede luyden beseert en glaessen uytgesmeten' werden. Het 'slick ende vuylnis met hare colven tegen de huysen te smyten' vonden de burgers ook maar niks. Er kwamen banen voor deze spelen. Zo is er in 1637 een vergunning gegeven voor een baan op het Oudwijkerveld. Ook de 'Maliebaan' herinnert daar nog aan. Een maliebaan was een korte colfbaan. Het ging erom in zo min mogelijk slagen een doel te raken of in een vast aantal slagen een zo groot mogelijke afstand af te leggen. In 1673 werd op de plaats van de huidige 'Maliebaan' een maliebaan van bijna 1 km lang aangelegd samen met een maliehuis waar de bal en de maille bewaard werden en je een glas wijn kon drinken.
Het maliespel werd met houten ballen en hamers, of tegen de regels, met colfstokken, gespeeld en daar was een lange baan voor nodig. Bij het maliespel en colf (voorloper van golf) werd vaak grof gewed. Ook hier kwamen veel klachten van de gegoede burgers die op zondag rustig op de Maliebaan wilden wandelen. Helemaal omdat op die baan op zondag etenswaren en dergelijke verkocht werden. Op den dag des Heeren!
Het kolfspel - een ander spel dan colf - werd in de 17e eeuw populair en verbreidde zich behalve over Holland en Utrecht ook over Friesland en Zeeland. Een kolfbaan was veel korter dan een maliebaan. In de 17e eeuw hadden de meeste herbergen een kolfbaan. Ook de Utrechtse herberg 'De Hollandsche Tuyn', eigendom van het smedengilde. Deze kolfbaan werd in 1730 aangelegd. De gildenleden speelden vanaf die tijd kolf. Er is nu nog steeds een in gebruik zijnde kolfbaan, uit 1880, in de Boterstraat in het Eloyengasthuis. Dit is het gildenhuis van de smeden. (St. Eloy is de patroonheilige van de smeden.) In dit gasthuis werd onder toezicht van een huismeester onderdak verleend aan bejaarde en gebrekkige leden van het smedengilde.
De huidige kolfbaan is in het Eloyengasthuis te bezichtigen op de jaarlijkse Landelijke Open Monumentendag. U kunt dan ingewijd worden in de regels van het kolfspel. (www.kolfbond.nl).
Frank Kaiser