Colver Gloucester Cathedral - ca. 1350
Herkomst: Gloucester Cathedral (Great East Window), ca. 1350
Beschrijving:
Médaillon rechtsonder in het zogenoemde Crézy glasraam uit circa 1350 in de kathedraal van St. Petrus in Gloucester. Diameter ca. 60 cm; het glas-in-loodraam bevindt zich aan de oostelijke zijde en meet 22 x 10,4 meter, bijna zo groot als een tennisveld.
Over de duiding van de 'stok-met-bal-speler' zijn vele analyses gemaakt,
Jacques Temmerman in Golf & Kolf, zeven eeuwen geschiedenis:
Het glasraam bevindt zich sinds circa 1350 aan de oostzijde van de kathedraal, in herinnering aan de Engelse overwinning op de Fransen in de slag van Crézy. Het raam bestaat uit verschillende taferelen. Eén van de médaillons stelt een speler met stok en bal voor. Sommigen menen dat hier een gambucaspeler is afgebeeld, maar het zou even goed een chouleur of colfspeler kunnen zijn. Aangezien bovendien op hetzelfde glasraam nog enkele andere Franse onderwerpen te zien zijn, lijkt de chouleur-hypothese redelijk.
In het boek 'Choule, the Non-Royal but most Ancient Game of Crosse' komen Geert & Sara Nijs tot een geheel andere conclusie (samengevat):
- Het is hoogst onwaarschijnlijk dat de opdracht tot vervaardiging van het raam zou zijn gegund aan een Fransman (Engeland was nog in oorlog met Frankrijk) of iemand van ver buiten Gloucester.
- Regelmatig kunnen op middeleeuwse kunstuitingen ‘verwijzingen’ naar de vervaardiger worden aangetroffen (kunstenaars ondertekenden hun werk niet). Gezien het seculiere karakter van de Crécy-man zou dit geduid kunnen worden als een portret van de Engelse vervaardiger uit (de omgeving van) Gloucester. Hij zou graag een stok-met-bal-spel spelen.
- Na de slag in 1066 bij Hastings bleef veel Vlaams voetvolk in Engeland achter en die introduceerden daar hun eigen ‘stok-met-bal-spel’, dus vermoedelijk colf of misschien choule. Wellicht mede onder invloed van het Schotse spel Shinty (of Iomain of Camanachd), maar zeker onder invloed van de tijd veranderden de spelregels voortdurend en verschillend per streek. Zo ontstond in de loop van eeuwen in Cheshire het spel 'Baddin', in Lincolnshire het spel 'Crab sow' en Dorsetshire het spel 'Scrush' en in Gloucestershire het spel 'Not' (genoemd naar het knoestige stuk hout waarvan de bal gemaakt was). 'Not' was waarschijnlijk een hockey- of bandyachtig spel.
Literatuur:
Jan Lanting, Combineren en deduceren (2018) 193, 198.
Seiriol Evans, Gloucester Cathedral (ca. 1929)
Zie ook: