Balmakers

1428 Bergen op Zoom. Op 26 november wordt Cornelis Boele ingeschreven in het Poortersboek als balmaker.

1437 Middelburg. Er is sprake van 'Jan die Balmakere'.

1461 Bergen op Zoom. Ordonnantie van 3 november inzake de opstelling van de ballieden met hun ballen op de weekmarkt langs de Grebbe van voor meester Arents Goes' huis tot aan de 'heimelijkheid'.

1472 Bergen op Zoom. Ordonnantie van 2 augustus op de maximum prijs van ballen.

1474 Middelburg. Fabricage van en handel in ballen en colven valt onder het St. Nicolaas- of Kramersgilde.

1476 Bergen op Zoom. 11 oktober, Jacob de balmaker staat borg voor de inschrijving van een wever als poorter.

1485 Bergen op Zoom. Tot 1521 komen 6 balmakers voor in de poortersboeken.

1486 Steenbergen. Catlijne Arentsdr., weduwe van Nout Cornelisz. is verkoopster van ballen.

1502 Bergen op Zoom. 9 mei, Cornelis Janss, timmerman, verkoopt 40.000 ballen aan Claus Laureys, koopman, en belooft hem deze te leveren 'in deze tegenwoordige Sintemerct'.

1506 Steenbergen. 6 juni, blijkt (te Bergen op Zoom) dat Jan van Stapele, kleermaker, eerder ballen gekocht heeft van de weduwe Catlijne Aerntsdochter.

1515 Bergen op Zoom. Op 26 januari wordt Cornelis Willemsz., arbeider én balmaker, poorter.

1517 Steenbergen. 16 januari, Mercelis Willemsz. (broer van Cornelis?), balmaker van Steenbergen, wordt ingeschreven als poorter van Bergen op Zoom.

1518 Bergen op Zoom. 5 maart, Cornelis Willemsz., cordewage en cruyder, belooft aan Jacob Laureys, balmaker, 300 min 25 ballen te leveren vóór de 'dach van de generaalder processie'.

1518 Bergen op Zoom/Steenbergen. Claus Laureysz., coopman (o.a. koper van ballen) en afkomstig uit Bergen op Zoom, vestigt zich te Steenbergen.

1521 Bergen op Zoom. Op 19 april wordt Jansper Jansz. (balmaker?) wordt poorter van Bergen op Zoom.

1524 Steenbergen. Melchior Claesz. uit Steenbergen koopt op de Paasmarkt te Bergen op Zoom 3.000 pond 'balhaers' (voldoende voor min. 40.200 ballen).

Toelichting:
1 Brabantse pond = 469,098 gram. De partij 'balhaers' woog dus 1.407 kilogram. Bij een gemiddeld balgewicht van 35 gram (waarschijnlijk was dit lager) is dit voldoende voor tenminste 40.200 ballen.

Indien wij een productie van 12 ballen per dag en 300 productiedagen per jaar aannemen, bood de partij voldoende grondstof om 11 man gedurende een jaar aan het werk te houden.
Melchior Claesz. wilde overigens nog meer haar kopen.

1543 Amsterdam. Er is sprake van 'Cornelis, balmaker'.

1552 Goirle. Er is sprake van 'Laureys, die balmaker'.

1553 Goirle. 'Antonis Aerdtsen de balmaeker'.

1560 Goirle. Frans Petersen, Mr. Balmaker, en 'Jan Cornelis Geryts Hermanssen', leerling.

1567 Amsterdam. 'Govert Aertszoon, balmaker' en 'Jacob Peterszoon, balmaecker'.

1583 Amsterdam. Tot 1601 komen in de trouwregisters 16 balmakers voor.

1585 Amsterdam. 'Jacob Meynertz., ballemaker'.

1586 Delft.Keur op het wassen van haar door de ballemakers Sebastiaan van Warendorp.

1586 Goirle. Legeraanvoerder van Parma legt Tilburg een brandschatting op van 12.000 ballen. De lopende voorraad in Goirle blijkt 6.000 ballen te zijin.

1610 Amsterdam. Ballemakers blijken gevestigd te zijn aan het Sint Margrietenpad buiten de wallen (thans: Elandsgracht).

1617 Rotterdam. 'Antonis Wouterszoon, balmaker uit Goirle' en 'Jan Adriaanszoon Verschueren, balmaker'.

1626 Delft. Keur inzake beperking van het aantal leerlingen in het St. Michiels- of ballen en knopenmakersgilde. Leertijd: 3 jaar. Ampliatie in 1650.

1631 Goirle. 3 balmakers hebben met hun gezinnen en leerlingen 17.700 ballen gemaakt voor verkoop in Maastricht.

1634 Amsterdam. 1 balmaker.

1656 Delft. 'Jan Peter Otten, balmaker uit Goirle'.

1665 Goirle. Lijst van 24 balmakers en enige balnaaisters.

1669 Goirle / Delft. Contract tussen twee Delftenaren (Gijsbrecht Janssen Velsen en Roelandus van Edenburgh, notaris door bemiddeling van Michiel Janssen Velsen wonende te Delft, doch geboren te Goirle als factoor (= makelaar) met 11 meesterbalmakers te Goirle over de afname van hun gehele productie gedurende 10 jaar. De leertijd in Goirle was op dat moment 2 jaar.

Bron: Colf, Kol, Golf, van middeleeuws volksspel tot moderne sport. ISBN 906255-112-2.